Hagia Sophia, trí tuệ thánh thiêng hội tụ

1. Khái quát về nhà thờ Hagia Sophia nghìn năm tuổi

Nhà thờ Hagia Sophia nằm ở trung tâm Istanbul - thành phố lớn và sôi động bậc nhất Thổ Nhĩ Kỳ. Vào năm 1985, Hagia Sophia đã được UNESCO xếp hạng là Di sản Văn hóa Thế giới.

Công trình sở hữu vị trí vô cùng thuận tiện cho việc tham quan vì nằm trong khu Sultanahmet. Gần nhiều điểm tham quan mang đậm dấu ấn lịch sử và từng là trung tâm quyền lực của các đế chế hùng mạnh trong suốt nhiều thế kỷ.

Từ Hagia Sophia, du khách chỉ mất vài phút di chuyển để ghé thăm hàng loạt địa danh nổi tiếng khác như Nhà thờ Hồi giáo Xanh (Blue Mosque), Cung điện Topkapi hay Basilica Cistern. Nhờ vị trí “vàng” này, Hagia Sophia đã trở thành điểm dừng chân lý tưởng, giúp du khách dễ dàng kết hợp tham quan và khám phá chiều sâu lịch sử - văn hóa đặc sắc.

Nhà thờ Hagia Sophia ngàn năm tuổi thu hút rất nhiều du khách ghé thăm

>>> Ghé thăm Hagia Sophia với các tour du lịch Thổ Nhĩ Kỳ hấp dẫn của Vietsense

2. Lịch sử đầy biến động của nhà thờ Hagia Sophia

Lịch sử của nhà thờ Hagia Sophia gắn liền với nhiều biến động dữ dội của Istanbul trong hơn một thiên niên kỷ. Công trình đầu tiên được Hoàng đế Konstantios cho xây dựng vào năm 360, với mái gỗ đơn giản. Tuy nhiên, nhà thờ này đã bị thiêu rụi trong cuộc bạo loạn năm 404, xuất phát từ mâu thuẫn tôn giáo và chính trị trong triều đình Byzantine.

Đến năm 415, Hoàng đế Theodosios II cho xây dựng lại Hagia Sophia lần thứ hai với quy mô lớn hơn, gồm năm gian chính và lối vào hoành tráng. Dù vậy, công trình này cũng không tồn tại lâu dài và bị phá hủy hoàn toàn trong cuộc nổi dậy Nika năm 532.

Hagia Sophia ngày nay chính là công trình thứ ba, được xây dựng theo lệnh của Hoàng đế Justinianos I ngay sau cuộc bạo loạn. Nhà thờ do hai bậc thầy kiến trúc Anthemios xứ Tralles và Isidoros xứ Miletos thiết kế, khởi công năm 532, hoàn thành sau 5 năm và chính thức mở cửa vào ngày 27/12/537. Công trình này nhanh chóng trở thành đỉnh cao của kiến trúc Byzantine, vượt xa mọi nhà thờ trước đó.

Nhà thờ Hagia Sophia đã được xây dựng lại 3 lần trên cùng vị trí

Năm 1204, trong Cuộc Thập tự chinh lần thứ tư, Constantinople bị chiếm đóng và Hagia Sophia bị chuyển thành nhà thờ Công giáo La Mã. Đến năm 1261, khi Byzantine giành lại quyền kiểm soát, công trình được khôi phục trở lại thành nhà thờ Chính thống giáo.

Bước ngoặt lớn nhất xảy ra vào năm 1453, khi Constantinople thất thủ trước Quốc vương Ottoman Mehmet II. Hagia Sophia không bị phá hủy mà được giữ nguyên và chuyển đổi thành thánh đường Hồi giáo, đồng thời bổ sung thêm các yếu tố đặc trưng như tháp minaret.

Kiến trúc Thánh đường Hồi giáo Hagia Sophia

Đến năm 1935, dưới thời Mustafa Kemal Atatürk, Hagia Sophia được chuyển thành bảo tàng, trở thành biểu tượng văn hóa mang tầm vóc toàn cầu. Tuy nhiên, vào năm 2020, công trình lại một lần nữa được chuyển đổi thành thánh đường Hồi giáo, đánh dấu chương mới đầy tranh luận trong lịch sử của di tích này.

Trải qua nhiều thế kỷ biến động, Hagia Sophia không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là tấm gương phản chiếu lịch sử, tôn giáo và chính trị, biểu trưng rõ nét cho sự giao thoa giữa Đông và Tây.

3. Nét đặc sắc trong kiến trúc của nhà thờ Hagia Sophia

Bước chân vào nhà thờ Hagia Sophia, du khách dễ dàng bị choáng ngợp bởi không gian rộng lớn, uy nghi và giàu chiều sâu nghệ thuật. Từng đường nét kiến trúc, từ kết cấu nhà thờ, hệ thống cột đá cho đến các bức khảm mosaic rực rỡ đều góp phần tạo nên sức hút trường tồn của Hagia Sophia.

3.1. Cấu trúc nhà thờ

Nhà thờ Hagia Sophia nổi bật với mái vòm trung tâm đồ sộ cùng bốn ngọn tháp hùng vĩ ở bốn góc, mang đậm phong cách kiến trúc Hồi giáo. Các tháp này được bổ sung trong thời kỳ Ottoman, chủ yếu vào thế kỷ XV – XVI, góp phần định hình cấu trúc Hagia Sophia như ngày nay.

Bên trong, chính điện là không gian hành lễ quan trọng và linh thiêng nhất. Nền được trải thảm xanh, phía trên treo những chiếc đèn chùm cổ kính, xung quanh là các cột đá cẩm thạch chạm khắc tinh xảo cùng những mảng thư pháp Hồi giáo trang trọng. Tuy nhiên, du khách không theo đạo Hồi chỉ được phép tham quan chính điện từ khu vực tầng trên.

Chính điện bên trong nhà thờ Hagia Sophia rộng rãi

3.2. Mái vòm rộng

Nhà thờ Hagia Sophia có mặt bằng hình vuông và rộng hơn 5.500 m². Trong đó mái vòm trung tâm cao 55,6 m, đường kính 31m, được xem là thành tựu trong kiến trúc của thời Byzantine. Chỉ trong vòng 5 năm (532–537), mái vòm đã được hoàn thiện, thể hiện tư duy xây dựng táo bạo vượt xa thời đại.

Hệ thống cửa sổ nhỏ bố trí quanh chân vòm cho phép ánh sáng tự nhiên tràn vào, khiến mái vòm như đang lơ lửng giữa không trung. Trên bề mặt mái vòm và các vòm phụ là những dòng kinh Qur’an được viết bằng thư pháp Hồi giáo, tạo nên sự hòa quyện độc đáo giữa kiến trúc và tín ngưỡng.

Thiết kế mái vòm rộng, hoa văn tinh xảo

3.3. Cột đá cẩm thạch

Toàn bộ mái vòm được nâng đỡ bởi bốn trụ lớn cùng 40 gân vòm hội tụ trên đỉnh, mang lại cảm giác choáng ngợp khi bước vào. Hệ thống cột đá cẩm thạch được chạm khắc tinh xảo và sắp xếp cân đối. Dọc theo các cột là hàng cửa sổ kính trong suốt, giúp ánh sáng lan tỏa khắp không gian, làm nổi bật các chi tiết đá chạm và tăng thêm vẻ lung linh cho không gian.

Cột đá cẩm thạch và hệ thống cửa kính bên trong nhà thờ Hagia Sophia

>>> Thông tin thêm: Quảng trường Hippodrome – Đấu trường cổ đại ở Istanbul

3.4. Các bức khảm mosaic

Bức khảm mosaic là nghệ thuật trang trí đặc sắc, kết hợp vô số mảnh vật liệu nhỏ gọi là tesserae, chế tác từ thủy tinh, đá, gốm, sứ hoặc vỏ sò. Các mảnh ghép này được sắp xếp tỉ mỉ trên bề mặt phẳng, tạo nên các bức tranh có bố cục hài hòa và giá trị thẩm mỹ cao.

Nội thất Hagia Sophia gây ấn tượng mạnh với hàng nghìn mét vuông mosaic lộng lẫy, mô tả Chúa Kitô, Đức Mẹ Maria, các vị Thánh, Hoàng đế và Hoàng hậu Byzantine. Những bức khảm từ thế kỷ IX – XIII được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật và lịch sử, dù từng bị che phủ và xóa bỏ trong thời kỳ Ottoman nhưng sau đó đã được phục hồi cẩn trọng.

Ngày nay, các mảng vàng óng ánh trên trần và tường vẫn còn hiện diện, phản ánh dấu vết của cả Kitô giáo và Hồi giáo, minh chứng rõ nét cho quá trình chuyển đổi tôn giáo kéo dài nhiều thế kỷ của công trình.

Những bức tranh khảm từng bị phá hủy nhưng vẫn còn dấu tích

3.5. Bức tường cầu nguyện Mihrab

Bức tường Mihrab nằm ở phía nam,dùng để xác định hướng Mecca - nơi tín đồ Hồi giáo hướng về khi cầu nguyện. Mihrab được thiết kế hình bán nguyệt, làm từ đá cẩm thạch với hoa văn tinh xảo và đường nét mềm mại. Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, Mihrab còn giữ vai trò trung tâm tâm linh, là điểm nhấn thiêng liêng trong các nghi lễ tôn giáo diễn ra tại Hagia Sophia ngày nay.

4. Những bí ẩn thú vị xoay quanh nhà thờ Hagia Sophia

Bên cạnh giá trị lịch sử và kiến trúc đồ sộ, Hagia Sophia còn thu hút du khách bởi những câu chuyện huyền bí được lưu truyền suốt hàng thế kỷ:

• Cột đổ mồ hôi: Đây là cây cột luôn ẩm ướt quanh năm. Tương truyền cột này được mang về từ đền Artemis ở Ephesus, làm bằng đá cẩm thạch trắng, hân cột được bao quanh bởi các tấm đồng. Ở đó có một lỗ nhỏ, nếu đặt ngón tay vào lỗ, xoay một vòng và cảm nhận thấy tay bị ướt, lời cầu nguyện sẽ thành hiện thực.

• Nước thánh từ giếng: Một bí ẩn khác là chiếc giếng nước thánh nằm trong khu vực trung tâm của giáo đường. Người ta tin rằng nếu uống nước từ giếng vào ngày thứ Bảy trong ba tuần liên tiếp, người bệnh sẽ sớm hồi phục. Dù không được khoa học xác thực, câu chuyện này vẫn được truyền tai qua nhiều thế hệ.

Bí ẩn thú vị về chiếc "cột đổ mồ hôi" tại nhà thờ Hagia Sophia

>>> Xem thêm: Cung Điện Topkapi - Dấu ấn hưng thịnh một thời Ottoman

5. Một số lưu ý quan trọng khi tham quan nhà thờ Hagia Sophia

Để chuyến tham quan Hagia Sophia diễn ra thuận lợi và tôn trọng không gian linh thiêng, du khách nên lưu ý một số điểm quan trọng dưới đây:

• Giờ mở cửa: Nhà thờ Hagia Sophia mở cửa đón khách tham quan từ 9:00 đến 19:30 (vào mùa hè) và từ 9:00 đến 17:00 (vào mùa đông). Riêng thời gian cầu nguyện trưa thứ Sáu, khu vực bên trong sẽ tạm ngừng đón khách.

• Vé tham quan: Giá vé tham quan khoảng 30 euro (tương đương 800.000 đồng), du khách nên sắp xếp thời gian hợp lý và đặt vé trước để tránh chờ đợi lâu.

• Trang phục: Vì Hagia Sophia là công trình tôn giáo, du khách cần tuân thủ quy định về trang phục lịch sự. Cả nam và nữ đều phải che kín vai, ngực và đầu gối. Đối với phụ nữ, cần che tóc và trùm đầu bằng khăn quàng khi vào bên trong.

• Cởi giày trước khi vào: Du khách bắt buộc phải cởi giày trước khi bước vào khu vực hành lễ. Bạn có thể mang theo túi nhỏ để đựng giày hoặc sử dụng kệ để giày được bố trí sẵn tại lối vào.

• Chụp ảnh: Việc chụp ảnh bên trong Hagia Sophia được cho phép, tuy nhiên không sử dụng đèn flash và không chụp người đang cầu nguyện. Các thiết bị chuyên dụng như chân máy, gimbal hoặc máy quay cần xin phép trước khi sử dụng

Giữa nhịp sống sôi động của Istanbul, nhà thờ Hagia Sophia vẫn giữ nguyên vẻ uy nghi và linh thiêng qua từng thế kỷ. Ghé thăm công trình này, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng kiệt tác kiến trúc mà còn có cơ hội chạm vào dòng chảy lịch sử và văn hóa đặc sắc của Thổ Nhĩ Kỳ.